Afzettingen van leem hebben plaatsgevonden in het dal van de Kleine Beerze, op andere plaatsen treffen we dekzanden aan. De jongste dekzanden zijn afgezet in de tijd van de plaggenlandbouw en ook in de late Middeleeuwen en in de 18de /19de eeuw wordt er nog stuifzand afgezet. Deze stuifzanden onderscheiden zich van de dekzanden door hun lossere structuur en door het ontbreken van een bodemprofiel. Een goed voorbeeld van deze stuifzanden kan nog worden waargenomen in de bospercelen langs de Lille. Rond 1900 zijn er in de toenmalige gemeente Vessem c.a. nog 33 vennen met een eigen naam. Ze zijn  allemaal ontstaan door uitstuiving van de bodem tijdens de laatste ijstijd. Het landschap heeft na de laatste ijstijd door de stijgende temperatuur langzaam zijn nieuwe vorm gekregen. Aanvankelijk is het nog een toendragebied waarin de eerste jagers en verzamelaars rondtrekken. Later ontstaan er ook bossen en vestigen zich de eerste landbouwers. Anno 2014 zijn er nog twee vennen over: het Grootmeer en het Kleinmeer. 

Vanwege de bijzondere plantengroei door de aanvoer van kalkrijk water uit het nabijgelegen waterwinningsgebied zijn deze vennen en het gebied er om  een aangewezen als beschermd natuurmonument. De van nature meanderende en op sommige plaatsen zeer brede Kleine Beerze is al voor 1850  echtgetrokken en tijdens de periode van de ruilverkaveling tussen 1960 en 1970 nog eens extra verdiept en verbreed. Dit om een snelle waterafvoer mogelijk  te maken. De opvatting, snelle afvoer van water, heeft inmiddels het veld moeten ruimen voor de opvatting dat veel water bovenstrooms moet  worden vastgehouden om de wateroverlast benedenstrooms te beperken.

Ten zuiden van Vessem is in 2008 een hermeandering van de Kleine Beerze uitgevoerd. Tijdens de graafwerkzaamheden wordt het duidelijk dat het beekdal al heel een belangrijk leefgebied van de mens is geweest. Er worden een aantal archeologische vondsten gedaan zoals 10 bronzen bijlen op het grondgebied van Hoogeloon en een bronzen speer nabij de brug in Vessem. Ook komen resten van een brug uit de Romeinse tijd te voorschijn. Dat het beekdal in het verleden een belangrijke functie heeft gehad wordt ook duidelijk uit de kadasterkaart van 1832. In de Middeleeuwen vinden we hier vooral hooilanden. Dit vochtige gebied dat eigenlijk alleen in de zomer goed toegankelijk is voor de boeren, is bij uitstek geschikt voor hooiproductie. Boeren bezitten er lange, smalle percelen die vaak niet breder waren dan twee “geswaay”, de breedte die Middeleeuwse grasmaaiers in hun heen- en teruggang maaien. In de winter wordt het gebied weer teruggenomen door het water van de Kleine Beerze.
Plaatselijk, bijvoorbeeld ten oosten de buurtschap de Donk, kan deze wel honderden meters breed worden.

Bij deze laatste een ring-wal heuvel met een diameter van 35 meter. Leden van de Hooge Dorpen hebben daar in 2002 leden meegeholpen bij het inmeten en restaureren van dit monument.

In de bronstijd maakt men gebruik van bronzen werktuigen. Er ontstaat een levendige handel in dit schaarse goed. Het bezit van bronzen bijlen verhoogt het prestige waardoor in de bronstijdgemeenschap een soort elitaire bovenlaag in de bevolking ontstaat die zich vooral bezighoudt met de handel in bronzen voorwerpen.

De bronstijdbewoners zijn landbouwers met een voor deze periode karakteristieke boerderijbouw. Deze boerderijen hebben we in de Hooge Dorpen nog niet aangetroffen.